Chyba każdy rodzic doświadczył sytuacji, w której miał trudność z dogadaniem się ze swoim nastoletnim dzieckiem. Ani prośbą, ani groźbą… nic nie skutkowało. Okazuje się, że kluczem do sukcesu nie jest „naprawianie” dziecka według naszych norm i wartości, lecz zmiana sposobu prowadzenia rozmowy.
Oto konkretne techniki ułatwiające porozumienie:
- aktywne słuchanie i „bezpieczna przestrzeń” – zamiast przerywać i dawać gotowe rady, stosuj metodę odzwierciedlania (np. „Słyszę, że ta sytuacja w szkole bardzo Cię zezłościła”). Pozwala to nastolatkowi poczuć się zrozumianym, a nie ocenianym.
- komunikat typu „Ja” – zamiast oskarżeń typu „Znowu nie posprzątałeś!”, używaj schematu: „Czuję się [emocja], kiedy Ty [zachowanie], ponieważ [skutek]”. Przykład: „Czuję się zmęczona, gdy widzę bałagan w kuchni, bo muszę poświęcać czas na sprzątanie zamiast na odpoczynek, ponieważ Ty mi nie pomagasz”.
- metoda 5 minut – często nastolatkowie unikają rozmów, bo boją się „kazań”. Umówcie się na „szybki brief” – 5 minut bez oceniania i telefonów, gdzie to dziecko decyduje o temacie.
- technika „pytań otwartych” – zamiast pytań kontrolnych (np. „Jak było w szkole?” – na co usłyszysz „Ok”), pytaj o emocje i opinie: „Co dzisiaj najbardziej Cię zaskoczyło?”, „Co sądzisz o tym, co wydarzyło się u [imię kolegi/koleżanki]?”, „Czego się dziś nauczyłaś?” lub „Z kim dzisiaj rozmawiałaś?”.
- wspólne aktywności bez przymusu – psycholodzy z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę sugerują, że najlepsze rozmowy odbywają się „przy okazji” – podczas jazdy samochodem, gotowania czy spaceru. Brak kontaktu wzrokowego w takich chwilach zmniejsza presję i ułatwia otwarcie się.
- uznanie autonomii (wybór zamiast nakazu) – zamiast „Zrób to teraz”, spróbuj dać wybór: „Wolisz wynieść śmieci teraz, czy po skończonym odcinku serialu?”. Daje to nastolatkowi poczucie sprawstwa.
Należy pamiętać, że młody człowiek uczy się komunikacji od nas dorosłych. Nie możemy stosować tylko nakazów i rozkazów, trzeba uwzględnić zdanie dziecka (co nie jest równoznaczne z postąpieniem według jego opinii). Nastolatek poczuje się ważny i zauważony, a to wpłynie pozytywnie na jego samoocenę.
Dbajmy o relacje, dbajmy o siebie. Powodzenia w rozmowach!
mgr Grażyna Górzna – psycholog